Amerika’da iltica başvurusu olumlu iltica ve savunma amaçlı iltica şeklinde iki farklı usulle yapılabilir. Amerika Birleşik Devletleri iltica sistemi, çoğu zaman yanlış anlaşılan ve kamuoyunda indirgenmiş anlatılarla sunulan bir göç mekanizmasıdır. Oysa iltica (asylum), ekonomik göçten veya fırsat arayışından tamamen farklı olarak, uluslararası koruma hukuku çerçevesinde şekillenmiş, ağır kriterlere sahip bir statüdür.
Bu sistemin temel varsayımı şudur:
Başvuru sahibi kendi devletinden koruma görememekte ve ülkesine döndüğü takdirde kişisel, hedefli ve ciddi bir zulüm riski altındadır.
ABD iltica rejimi, bu varsayımı soyut beyanlarla değil kanıt, tutarlılık ve hukuki bağlam üzerinden test eder.
Amerika’da İltica Kavramının Hukuki Temeli
İltica (Asylum) Nedir?
ABD Göçmenlik ve Vatandaşlık Yasası’na (Immigration and Nationality Act – INA) göre iltica bir kişinin, aşağıdaki beş temel gerekçeden en az biri nedeniyle zulüm görme riski taşıması durumunda tanınır:
- Irk
- Din
- Milliyet
- Belirli bir sosyal gruba mensubiyet
- Siyasi görüş
Bu tanım, 1951 Cenevre Mülteci Sözleşmesi ile birebir uyumludur. ABD sistemi, bu uluslararası çerçeveyi 1967 Protokolüne taraf olmasıyla ve iç hukuka adapte ederek uygular.
Buradaki kritik nokta şudur:
İltica, ülke genelinde kötü koşulların varlığına değil, başvuru sahibinin kişisel olarak hedef alınmasına dayanır.
ABD İltica Sisteminin Yapısal İşleyişi
Amerika’da iltica başvuruları, başvuru sahibinin hukuki durumuna göre iki farklı usulde ele alınır.
Affirmative Asylum (Olumlu İltica Başvurusu)
Bu yol hakkında henüz sınır dışı süreci başlatılmamış kişiler için öngörülmüştür. Başvuru doğrudan USCIS’e yapılır ve idari bir değerlendirme süreci işler.
Defensive Asylum (Savunma Amaçlı İltica)
Bu durumda kişi, zaten deportation süreci içindedir. İltica talebi, bir savunma argümanı olarak Göçmenlik Mahkemesi önünde ileri sürülür ve karar bir hakim tarafından verilir.
Bu ayrım yalnızca teknik değildir başvurunun kaderini belirleyen usul farkı yaratır.
İltica Başvurularında Zulüm Nasıl Değerlendirilir?
Zulüm kavramı, ABD uygulamasında dar yorumlanır. Akademik ve yargısal içtihatlara göre zulüm sıradan ayrımcılık, ekonomik zorluk veya sosyal huzursuzluk değildir.
Aşağıdaki tablo, kabul edilen ve edilmeyen durumlar arasındaki farkı netleştirir:
| Kabul Edilen Zulüm | Kabul Edilmeyen Durumlar |
| Devlet kaynaklı şiddet | Genel güvenlik sorunları |
| Sistematik tehditler | Ekonomik kriz |
| Keyfi tutuklama | İşsizlik |
| İşkence, ağır baskı | Toplumsal huzursuzluk |
| Devletin koruma sağlamaması | Daha iyi yaşam isteği |
Bu değerlendirme, tamamen olay bazlı ve kişiselleştirilmiş yapılır.
Amerika İltica Başvurusu Şartları
Bir Yıl Kuralı (One-Year Filing Deadline)
ABD’ye giriş tarihinden itibaren 1 yıl içinde iltica başvurusu yapılması esastır. Bu kural, sistemin kötüye kullanımını önlemek amacıyla getirilmiştir.
Ancak akademik literatürde “istisna doktrini” olarak bilinen bazı durumlarda bu süre aşılabilir:
- Ülke koşullarının sonradan ağırlaşması
- Başvuru sahibinin ciddi sağlık veya psikolojik travma yaşaması
- Hukuki erişim engelleri
Bu istisnalar otomatik değildir ispat yükü başvuru sahibindedir.
Amerika İltica Başvurusu Nasıl Yapılır?
I-589 Formu ve Hukuki Anlatı
İltica başvurusu, Form I-589 ile yapılır. Ancak bu form, basit bir idari belge değildir. Aslında başvuru sahibinin tüm hukuki iddiası bu metin üzerinden şekillenir.
Burada yapılan en yaygın hata, yaşananların duygusal bir hikaye şeklinde anlatılmasıdır. Oysa doğru yaklaşım şudur:
Kişisel deneyim → Hukuki gerekçe → Ülke koşulları → Nedensellik bağı
Başvuru metni, akademik bir makale gibi argüman kurmalıdır.
Destekleyici Belgelerin Rolü
ABD iltica sistemi, beyana değil kanıta değer verir. Güçlü bir dosyada genellikle şu belgeler yer alır:
- Ayrıntılı kişisel beyan (affidavit)
- Uluslararası insan hakları raporları
- Tanık ifadeleri
- Tıbbi ve psikolojik değerlendirmeler
- Resmî belgeler veya medya kayıtları
Belge yokluğu başvuruyu otomatik reddetmez ancak inandırıcılık eşiğini dramatik biçimde yükseltir.
İltica Mülakatı: Sistem Nerede Karar Verir?
Asylum interview, sürecin merkezidir. Bu mülakat, bir sohbet değil çapraz sorguya yakın bir değerlendirmedir.
Göçmenlik memuru şu unsurları test eder:
- Anlatım tutarlılığı
- Detayların zaman içinde değişmemesi
- Belgelerle sözlü beyanın uyumu
- Travma anlatısının doğallığı
En küçük çelişki, “credibility finding” ile dosyanın çökmesine neden olabilir.
İltica Kabul Edilirse Ne Olur?
İltica statüsü verilen kişi:
- ABD’de yasal olarak kalır
- Çalışma izni alır
- 1 yıl sonra Green Card başvurusu yapabilir
- Belirli süre sonra vatandaşlık yoluna girer
Bu statü, geçici değil kalıcı bir koruma rejimidir.
Akademik Değerlendirme: İltica Neden Zor?
İltica sistemi bilinçli olarak zordur. Çünkü amaç, göçü teşvik etmek değil gerçek koruma ihtiyacı olanları ayıklamaktır.
Başarılı bir iltica başvurusu üç temel sütuna dayanır:
- Hukuki uygunluk
- Delil ve bağlam
- Tutarlılık ve güvenilirlik
Bu üçlüden biri eksikse, dosya sürdürülebilir değildir.
